Poprawne zapisywanie inicjałów

Baza wiedzy, Język, Ortografia, Wskazówki poprawnościowe   

Inicjałami posługujemy się wszyscy, i to dosyć często. Wydawałoby się, że nie ma o czym pisać, bo trudno przy tej okazji o błąd. Jednak w pewnych sytuacjach pojawiają się wątpliwości, których słowniki jednoznacznie nie rozstrzygają. Czasami też spotykamy pewne curiosa, których źródłem jest brak refleksji, notabene często występujący wśród użytkowników języka. Zapraszam do lektury niniejszego artykułu, w którym postaram się objaśnić problemy mogące pojawić się przy stosowaniu inicjałów. Pokażę też wspomniane absurdalne praktyki, których dopuszczają się osoby, którym brak miejsca lub wrodzona skłonność do ułatwiania sobie życia, zaoszczędzenia czasu i pracy nasuwa potrzebę skracania wszystkiego, co tylko się da.

Ile liter w inicjałach?

Wbrew pozorom, pytanie wcale nie jest bezpodstawne. Już sama definicja słownikowa skłania do zastanowienia:

inicjały — początkowe litery imienia i nazwiska1

Proszę zauważyć, że definicja jest niejasna, gdyż mowa w niej o pierwszych literach, brakuje jednak dookreślenia, o ilu literach mowa. Stąd wątpliwości, czy pisać W. Reymont czy Wł. Reymont, St. Staszic czy S. Staszic. Problem staje się jeszcze bardziej widoczny, gdy chcemy skrócić imię lub nazwisko rozpoczynające się dwuznakiem: C. Miłosz czy Cz. Miłosz, S. Majewski (Szymon) czy Sz. Majewski? Na szczęście tę sprawę uregulowała Rada Języka Polskiego:

Z dwuznaków literowych rz, sz, cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawia się w inicjałach tylko pierwszą literę — zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni skrótowców. Poprawny zapis to zatem: R. (np. Rzymowski, Rzepka), S. (np. Szymon, Szczepan, Szymański, Szymonowicz), C. (np. Czesław, Czesława, Czcibor), D. (np. Dzierżysław, Dzierżysława, Dziarski, Dziekan).
Zawsze zachowuje się w inicjałach (podobnie jak w skrótowcach) dwuznak Ch., zarówno w wyrazach rodzimych, w których oznacza głoskę „ch”, jak i w wyrazach obcych, zaczynających się od innych głosek (np. „sz”, „cz”, „k”). Poprawny zapis to zatem: Ch. (np. Chrystian, Chryzostom, Chwalibóg; Chudy, Choma, Cholewa; francuski i angielski Charles, angielski Christopher).2

Mówiąc krócej: RJP zaleca, by niezależnie od wszelkich okoliczności w inicjałach stosować tylko pierwszą literę z wyjątkiem imion i nazwisk rozpoczynających się od ch — tylko w tym jednym przypadku stosuje się w inicjałach dwuznak. Tak więc pisać powinniśmy: W. Reymont, C. Miłosz, S. Majewski, ale H. Ch. Andersen. Dlaczego akurat tylko dla ch zrobiony jest wyjątek? Proszę nie pytać, bo nie wiem. Dość powiedzieć, że — na co wskazuje zresztą sama rada — identyczna zasada obowiązuje przy pisowni skrótowców, dlatego piszemy np. RP (= Rzeczpospolita Polska), ale np. ChRL (= Chińska Republika Ludowa).

I na tym można by skończyć, gdyby nie fakt, że od tej normy dystansuje się część… językoznawców! Wystarczy zajrzeć do… Poradni Językowej PWN!

Adam Wolański w swojej Edycji tekstów apeluje, i słusznie, o otwartość na indywidualne sposoby zapisu inicjałów: „(…) należy uszanować indywidualny zwyczaj zapisu inicjału przez właściciela danego imienia (imion), który to zwyczaj może np. polegać na użyciu dwu pierwszych liter imienia, np. St. (= Stanisław) Dubisz, Wł. (= Władysław) Strzemiński, Jerzy Zb. (= Zbigniew) Piotrowski, Fr. (= Franciszek) Szydełko (…)”.3

O wadze owego sprzeciwu (chociaż to chyba za mocne słowo) może świadczyć fakt, że jeden językoznawca (Wolański) apeluje, powołując się przy tym na przykład na innego językoznawcę (Stanisława Dubisza, który — jak wynika z tekstu — woli, by jego imię oznaczać dwuznakiem), a przyklaskuje mu inny językoznawca (Mirosław Bańko, autor zacytowanego tekstu) słowami i słusznie. Czyli norma opracowana przez językoznawców niby jest, ale część językoznawców apeluje, żeby normy nie traktować normatywnie… I bądź tu człowieku mądry! Oczywiście ze swej strony proponuję trzymać się normy ustalonej przez RJP.

Z kropką czy bez?

Zasada jest prosta:

Kropkę stawiamy zawsze po inicjałach imienia i nazwiska, np. A.S., K.U., J.S.G.4

Aczkolwiek podobnie jak w przypadku liczby liter w inicjałach część językoznawców normę tę traktuje dosyć lekko:

O wiele bardziej naturalne byłoby stawianie kropki i odstępu po inicjale, czyli pisanie np. J. M. R. Kto jednak uważa, że bez spacji jego inicjały wyglądałyby bardziej elegancko, niech pisze J.M.R., JMR albo nawet jmr (wszystkie konwencje znajdują oparcie w zwyczaju językowym i w praktyce edytorskiej).5

Jeśli już przyjąć, że można stosować różnoraką konwencję, to nawet wtedy kilku elementarnych zasad przestrzegać należy bezwzględnie.

Gdy stosujemy inicjał imienia (lub imion) i nazwisko w pełnym brzmieniu, po inicjale stawiamy kropkę, np. A. Mickiewicz, J. Piłsudski, J. P. Woronicz.
Podobnie czynimy, gdy podajemy np. tylko inicjał nazwiska poprzedzony imieniem w pełnym brzmieniu, np. Barbara B., Przemysław W..

Jeśli podajemy nazwisko w pełnym brzmieniu, a poprzedzamy je inicjałami dwóch imion, zdecydowanie lepiej wygląda zapis z kropkami, np. J. M. Rymkiewicz.

Zapis bez kropek, np. JM Rymkiewicz już na pierwszy rzut oka wygląda „dziwnie”, a już na pewno nie będzie dopuszczalna forma ze zbiorczą kropką po obu inicjałach, np. JM. Rymkiewicz.

Sprawa komplikuje się, gdy zarówno imię, jak i nazwisko zastępujemy inicjałami. Który zapis będzie poprawny np. w odniesieniu do Adama Mickiewicza: AM czy A. M.? Jak już wspomniałem, słowniki zalecają, by po wszystkich inicjałach (niezależnie od tego, czy zastępują imię czy nazwisko) stawiać kropki, czyli poprawną wersją byłoby A. M. Warto zauważyć, że jest to zasada sprzeczna z normą odnoszącą się do pisowni skrótowców, zalecającą pomijanie kropek, np. AM (Akademia Medyczna), RP (Rzeczpospolita Polska), SA (Spółka Akcyjna). Jednak z drugiej strony część językoznawców postuluje, by nie traktować zapisu inicjałów bez kropek w kategoriach błędu. Według nich oba zapisy, np. J. M. R. i JMR powinny być dopuszczalne na równi. Osobiście skłaniam się do zapisu z kropkami — wtedy od razu wiadomo, że AM to Akademia Medyczna, a nie Adam Mickiewicz, aczkolwiek uczciwie zauważyć należy, że zazwyczaj kontekst użycia wyklucza raczej możliwość tego typu pomyłek.

Ze spacją czy bez?

Na pierwszy rzut oka wygląda na to, że wątpliwości być nie powinno:

Spacją oddziela się inicjał imienia od nazwiska, a także dwa inicjały od siebie.6

Wystarczy jednak spojrzeć na sposób, w jaki podpisał się udzielający tej odpowiedzi językoznawca, by nabrać wątpliwości:

Autor nakazuje oddzielać inicjały spacją, po czym… podpisuje się w sposób stojący w sprzeczności z tąże zasadą… Wniosek: róbta, co chceta… I podobny wniosek wypływa z zaleceń językoznawców, którzy nie uważają tego problemu za istotny. Przykład znajdujemy w cytowanej już wypowiedzi prof. Bańki.7

Kto jednak nie chce stosować spacji, musi pamiętać, że nie wszędzie jej pominięcie jest możliwe:

Spacją należy oddzielić inicjał ostatniego imienia od nazwiska w pełnym brzmieniu, np. A. Mickiewicz, J.M. Rymkiewicz.

Aczkolwiek w drugim przypadku lepszy były zapis J. M. Rymkiewicz

Nie wolno „przyklejać” inicjałów do nazwiska.

Oznacza to, że zapis J.M.Rymkiewicz lub A.Mickiewicz jest niedopuszczalny.

Nie należy oddzielać spacją inicjałów zapisywanych bez kropek.

Czyli w takim przypadku powinniśmy napisać AM (nigdy A M).

Inicjał nazwiska?

Owszem, można go stosować, ale raczej praktyka ta ogranicza się do ściśle określonych przypadków, gdy nazwiska nie można przytoczyć w pełnym brzmieniu — głównie w odniesieniu do osób, które są podejrzane o popełnienie przestępstwa, ale nie udowodniono jeszcze im winy, a sąd nie zgodził się na opublikowanie ich nazwiska (swoją drogą, na pewno są wśród państwa osoby pamiętające sławetne „Przemysław W., syn prezydenta”… ). W innych przypadkach stosowanie inicjału samego nazwiska jest niecelowe, a wręcz może być uznane za obraźliwe.

Oczywiście inicjału nazwiska można użyć w połączeniu z inicjałem imienia (imion), np. Ł. R., J. M. R.

Czego unikać

Nie należy stosować inicjału pierwszego imienia, jeśli drugie imię podajemy w całości.

Możemy więc napisać: Jan P. Woronicz, nigdy natomiast J. Paweł Woronicz (przyznają państwo, że wygląda to kuriozalnie).

Nie skracamy pseudonimów, przydomków ani części dwuczłonowych nazwisk

W czasie wakacji natknąłem się na takie dziwo (na stacji PKP Gdańsk Oliwa):

Zapis gen. B. Komorowskiego Jest błędny, gdyż „B” nie oznacza imienia, lecz pseudonim (upamiętniony tą ulicą człowiek to bohater Powstania Warszawskiego gen. Tadeusz „Bór” Komorowski). Należałoby więc napisać: gen. „Bora” Komorowskiego.

Kolejny przykład pochodzi z Kościerzyny. Oto jak oznakowano jeden z bloków:

Na czym polega błąd? Na tym, że „C” Jest skrótem od nazwiska, które M. Skłodowska przyjęła po mężu. Należałoby więc podać je w pełnym brzmieniu, a dodatkowo uczynić to we właściwym miejscu i po dywizie: Marii Skłodowskiej-Curie (najpierw nazwisko panieńskie, dopiero potem przyjęte od męża). Oczywiście zapis M. S. Curie również należałoby uznać za błędny. Przy okazji: przy zapisywaniu inicjałów nazwisk złożonych dywiz możemy pominąć: zapis M. S. C. (lub M.S.C. albo MSC — jak kto woli) będzie wystarczający.

Jak bezpiecznie pisać inicjały

Jak widać na powyższych przykładach, językoznawcy pozostawiają pewną dowolność w zakresie pisowni inicjałów. Zauważyć jednak należy, iż osoby, które decydują się „sprzeniewierzyć” normie, narażone są na mniejsze lub większe wpadki.

Prawdopodobieństwo popełnienia błędu wyeliminujemy w najprostszy sposób, jeśli będziemy trzymać się poniższych zasad:

1. Zapisujemy inicjały wielkimi literami.
2. Po każdym inicjale stosujemy kropkę.
3. Po każdym inicjale stawiamy spację.

W większości przypadków to wystarczy. A w pozostałych (pokazanych na dwóch ostatnich zdjęciach) wystarczyć powinna odrobina zdrowego rozsądku.


1 http://sjp.pwn.pl/slownik/2466256/inicjały (wróć)

2 http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=84:pisownia-inicjaow&catid=43:uchway-ortograficzne&Itemid=59 (wróć)

3 http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=10939 (wróć)

4 http://so.pwn.pl/zasady.php?id=629744 (wróć)

5 http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=10939 (wróć)

6 http://www.poradnia-jezykowa.uni.wroc.pl/pj/index.php/p/archiwum/interpunkcja/20 (wróć)

7 zob.: http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=10939 (wróć)

Zdjęcia: materiały własne autora

25 komentarzy do “Poprawne zapisywanie inicjałów”

  1. witeksz stwierdza:

    Ciekawy artykuł, dziękuję! 🙂

  2. przechodniem stwierdza:

    A jak wygląda sprawa zapisu skróconego: spółka akcyjna? Problem wynika ze sprzeczności zasad ortografii z zaleceniami odpowiednich przepisów kodeksu handlowego.

  3. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Nie wiedziałem, że kodeks handlowy ingeruje w kwestie ortograficzne. Jeśli można, prosiłbym o podanie konkretnego przepisu, który to reguluje.
    Cóż robić w takiej sytuacji? W oficjalnych dokumentach trzeba więc trzymać się pisowni narzuconej przez prawo. A że niemądre, to inna sprawa. Ale skoro przepisy unijne uznają marchewkę za owoc, a ślimaka za rybę lądową, to o czym tu mówić… Może następna nowelizacja będzie nakazywała pisanie wyrazu „spółka” przez „u”?
    Zastanawiam się, jaki cel przyświecał „użendniką”, którzy coś takiego wymyślili…
    Ciekawi mnie, jaka kara jest przewidziana za niedostosowanie się do wymaganej prawem błędnej pisowni.

  4. Ewa stwierdza:

    Witam, jak prawidłowo zapisać tytuł książki?W podręczniku spotkałam się z takim „Razem w szkole. Klasa1”. Czy jest on poprawny? Jeśli tak to dlaczego? Co decyduje o tym czy postawić kropkę i cudzysłów …w tytule itp?Pozdrawiam

  5. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Tytuł jest dobrze zapisany. Kropka w tytułach może rozdzielać zasadniczy tytuł od podtytułu lub oznaczenia części. Oczywiście, gdybyśmy projektowali stronę tytułową i książki i umieścili tytuł nad podtytułem, kropki by nie było, jeśli jednak przekształcamy to w zapis ciągły, np. w jakimś tekście, w którym ten tytuł podajemy linearnie, kropka pojawia się jako separator.
    W cudzysłów ujmuje się całość tytułu — a w tym wypadku możemy uznać, iż oznaczenie klasy pełni taką funkcję — jest to zdecydowanie coś więcej niż zwykłe oznaczenie części.

  6. Ewa stwierdza:

    Dziękuję bardzo:)

  7. Szymon stwierdza:

    Dziękuję za ciekawy artykuł. Co prawda mocno mnie zmartwił ponieważ jestem Szymonem i zawsze lubiłem się skracać do Sz., aż w końcu postanowiłem sprawdzić i masz babo placek – RJP każe mi się skracać S.
    Swoją drogą słusznie zwrócił Pan uwagę na niespójność niektórych rad z poradni PWN z zaleceniami RJP. Pozdrawiam Sz./S.

  8. MAG stwierdza:

    Czy tak jest poprawnie? Joanna-Zofia Kowalska.

  9. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Imion nie rozdzielamy dywizem. Powinno być Joanna Zofia Kowalska.

  10. Doktor stwierdza:

    Jednak Jean-Michel Jarre (francuski kompozytor, muzyk) zapiszemy z tiretem.

  11. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Tak, ale jest odzwierciedlenie oryginalnej obcojęzycznej pisowni, a moje rozważania dotyczą polszczyzny.

  12. Monika Świątek stwierdza:

    A ja skończyłam UMCS, czyli Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej… Jak wytłumaczyć to, że uniwersytet (!) ma błędną nazwę…? Z czego ta pisownia wynika?

  13. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Skłodowska to szczególny wypadek. Odsyłam do Poradni Językowej PWN, gdzie jest to wyjaśnione: http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=1611. Swoją drogą, żeby określać Skłodowską jako Francuzkę polskiego pochodzenia, to naprawdę trzeba być…
    Nazwisko Skłodowskiej w ten sposób piszemy tulko w nazwie tej jednej uczelni. W pozostałych wypadkach stosujemy normę ogólną.

  14. Monika Świątek stwierdza:

    Bardzo dziękuję za to wyjaśnienie. Musimy zatem niejako walczyć o NASZĄ Skłodowską. Świetny artykuł o zapisywaniu inicjałów!

  15. Ewaaa stwierdza:

    moglbys mi powiedziec jak zapisac inicjaly Ewan’a McGregor’a ???prosze

  16. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Tak, mogę Pani odpowiedzieć.
    Otóż wydaje się, że należy tu zastosować klasyczną zasadę, czyli po prostu wziąć litery E i M, jako że nazwisko jest pisane łącznie.
    Pragnę też zwrócić uwagę na odmianę. Powinno być Ewana McGregora (bez apostrofów), ponieważ ostatnie głoski zarówno imienia, jak i nazwiska są wymawiane.

  17. J.R.G stwierdza:

    Nie zgodzę się z Panem odnośnie kolejności zapisu nazwisk dwuczłonowych, niestety. Sama jestem takowego posiadaczką i zaręczam, że, zgodnie z przepisami obowiązującymi w naszym kraju, to każda ze stron wchodzących w związek małżeński decyduje o tychże kolejności. Czyli jest możliwość prawna, że ja będę miała jako pierwsze nazwisko męża (co z resztą ma miejsce w moim przypadku), a jako swoje jako drugie. Co więcej, teoretyzując tym razem, mój mąż mógłby mieć pierwsze nazwisko moje, a swoje jako drugie. Moim zdaniem inicjał jest skrótowcem od oficjalnego nazwiska, i jako taki powinien być stosowany. Niezależnie od tego „co przybrane” po mężu/żonie. Pozdrawiam! Bardzo ciekawy artykuł, jak i cała strona.

  18. Łukasz Rokicki stwierdza:

    1. Biję się w piersi. Jestem tylko polonistą, nie prawnikiem, więc dziękuję za istotny komentarz i uzupełnienie.
    2. Zbycie imienia inicjałem i podanie nazwiska nie jest niczym szczególnym, ale już zbycie inicjałem części nazwiska złożonego byłoby czymś nietaktownym i po prostu dziwnym. Proponuję albo stosować inicjały obu nazwisk (wtedy imię też powinno być wyrażone inicjałem) lub oba człony podać w pełnym brzmieniu, tj. Teresa Żylis-Gara, T. Ż. G. (albo TŻG), T. Żylis-Gara, ale nie *T. Ż. Gara ani Teresa Ż. Gara, ani tym bardziej *Teresa Żylis-G. (szczególnie to ostatnie jest koszmarne…).

  19. Micro stwierdza:

    Jak należy się odnieść do pisania tylko inicjału drugiego imienia np. Jan Andrzej Nowak pisane jako Jan A. Nowak. Nurtuje mnie to szczególnie, gdy podaję swoje dwa imiona w lewym górnym rogu podań i wniosków, a następnie mam zagwozdkę jak się podpisać na końcu dokumentu. Czy wtedy konsekwentnie używać dwóch imion, inicjału zamiast drugiego imienia, czy pisać tylko pierwsze imię oraz nazwisko.

  20. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Częściowo udzieliłem odpowiedzi na to pytanie w rozdziale „Czego unikać”:

    Możemy więc napisać: Jan P. Woronicz, nigdy natomiast J. Paweł Woronicz (przyznają państwo, że wygląda to kuriozalnie).

    Jeśli więc ma Pan życzenie podpisywać się Jan A. Nowak, nie ma ku temu przeciwwskazań.
    A jeśli chodzi o podpis na końcu, to konsekwencja nie jest tu wymagana. Ujmę to w ten sposób, że w odczuciu wielu osób podpisywanie się dwoma imionami jest nieco pretensjonalne. Oczywiście, w wielu oficjalnych dokumentach należy podać wszystkie imiona z aktu urodzenia i dowodu osobistego, ale w miejscu przeznaczonym na podpis nie ma już takiej konieczności – nikt mi nigdy nie zwracał na to uwagi w żadnym urzędzie…

  21. Monika stwierdza:

    Ja również mam pytanie – jak wyglądają inicjały w przypadkach:
    1) nazwisk z apostrofem, np. Alex O’Connor;
    2) nazwisk dwuczłonowych, w których pierwszy człon jest pisany małą literą, np. Alex de Florenzo.
    Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź. Pozdrawiam

  22. Łukasz Rokicki stwierdza:

    1. W tym wypadku należy uznać, iż O należy do nazwiska.
    2. W tym wypadku AF lub w inny z podanych sposobów. Występujące tu de nie należy do nazwiska jako takiego, jest tylko wykładnikiem szlachectwa, więc nie uwzględnia się go w inicjałach ani nie ma wpływu np. na porządkowanie alfabetyczne.

  23. Monika stwierdza:

    Bardzo dziękuję – czy w takim razie w pierwszym przypadku inicjały to „A.O’C.”?

  24. Łukasz Rokicki stwierdza:

    @ Monika
    Nie ma sensu nadawać temu O aż takiej rangi. Wystarczy A. O.

  25. Grzesiek stwierdza:

    Maria pobrała się z Piotrem Curie we Francji w której obowiązywało Prawo Napoleona. Słusznie więc załoźyciele UMCS w Lublinie wpisali w nazwę instytucji godność patronki tak, jak miała w dokumentach.

Zostaw komentarz

Silnik: Wordpress - Theme autorstwa N.Design Studio. Spolszczenie: Adam Klimowski. Modyfikacja: Łukasz Rokicki.
RSS wpisów RSS komentarzy


Karmar - Zakład stolarski | Meble na wymiar
kuchnie, szafy, komody - Radom, Skaryszew, Kozienice