Tym razem zajmę się zagadnieniem, które z czystym sumieniem można określić jako elementarne. I chociaż jest ono omawiane już na wczesnym etapie edukacji, okazuje się, że istnieje zapotrzebowanie, by wspomnieć o nim również w tym miejscu, zwłaszcza że jego nieznajomość lub znajomość niepełna w praktyce uniemożliwia na dalszym etapie edukacji opanowanie elementarnych wiadomości i umiejętności z zakresu słowotwórstwa.
Chodzi o różnice między głoską a literą. Chociaż samo rozróżnienie tych pojęć nie jest dla większości użytkowników języka problemem, o tyle już zastosowanie tej wiedzy w praktyce bywa dla wielu kłopotliwe, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi znak i, którego rola może być dwojaka.
Dla ścisłości należy zauważyć, że sprawa jest o wiele bardziej skomplikowana niż się wydaje, dlatego, żeby nie mącić w głowach tym, którzy szukają najważniejszych wiadomości na ten temat, ograniczę się do tego, co absolutnie niezbędne. Temat dotyczący rodzajów głosek omówię w odrębnym artykule.
Definicja litery i alfabetu; alfabet polski
Litera jest to znak graficzny stanowiący najmniejszą, niepodzielną cząstkę wypowiedzi pisemnej.
Alfabet jest zbiorem wszystkich liter występujących w danym języku.
Alfabet polski składa się z 35 lub 32 (źródło tej rozbieżności podaję nieco niżej) znaków (liter):
a, ą, b, c, ć, d, e, ę, f, g, h, i, j, k, l, ł, m, n, ń, o, ó, p, q, r, s, ś, t, u, v, w, x, y, z, ź, ż
Znaki: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż są typowe dla alfabetu polskiego. Co prawda niektóre z nich znaleźć można w innych językach, ale niekoniecznie pełnią one tę samą funkcję co w polszczyźnie.
Należy zauważyć, iż niektóre źródła podają inną liczbę liter w polskim alfabecie, co jest związane z dwuznacznym statusem liter q, v oraz x, które występują tylko w ograniczonej liczbie wyrazów i wyrażeń pochodzenia obcego, często obocznie z rodzimymi odpowiednikami: kw, w, ks. Jeśli je pominiemy, otrzymamy tylko 32 znaki.
Dzielenie wyrazów na litery
Aby podzielić wyraz na litery, oddzielamy po prostu od siebie tworzące go znaki alfabetu:
k-w-i-a-t (5 liter),
p-o-l-i-c-j-a-n-t (9 liter),
u-c-z-e-ń (5 liter),
n-a-u-c-z-y-c-i-e-l (10 liter).
Jak widać, licząc litery w wyrazie, nie sposób się pomylić!
Definicja głoski; różnica między literą a głoską
Głoska to najmniejszy i niepodzielny dźwięk mowy dający się wyodrębnić słuchem.
Różnica między głoską a literą jest taka, że:
Głoski słyszymy i wymawiamy.
Litery widzimy i zapisujemy.
Różne sposoby oznaczania głosek w piśmie, dzielenie wyrazów na głoski
Aby podzielić wyraz na głoski, należy:
1. Wymówić wyraz głośno i powoli.
2. Wyodrębnić w nim wszystkie słyszalne dźwięki mowy.
3. Zwrócić uwagę na dwuznaki oraz literę i, która nie zawsze oznacza głoskę.
W większości przypadków jednej wymawianej w danym wyrazie głosce odpowiada jedna zapisana litera:
p-o-l-e (4 litery, 4 głoski),
d-o-m-e-k (5 liter, 5 głosek),
p-i-s-t-o-l-e-t (8 liter, 8 głosek),
k-o-m-p-u-t-e-r (8 liter, 8 głosek).
Nie zawsze jednak tak jest. Przy dzieleniu wyrazów na głoski nie należy sugerować się tym, jak dany wyraz się pisze, lecz tym, jak się go wymawia. Nie każda litera w wyrazie jest wymawiana. Zdarza się, że jedną głoskę oznacza się w piśmie za pomocą dwóch, a nawet trzech liter. Dlatego proponuję uważnie przeczytać kolejne rozdziały.
Dwuznaki
Połączenia liter: ch, cz, dz, dż, dź, sz, rz oznaczają jedną głoskę — są to tzw. dwuznaki.
W związku z tym wyraz chrząszcz dzieli się na głoski w ten sposób (na czerwono zaznaczono dwuznaki):
ch-rz-ą-sz-cz.
W wyrazie chrząszcz widzimy więc 9 liter, ale słyszymy tylko 5 głosek!
Podobnie w wyrazie porzeczka:
p-o-rz-e-cz-k-a.
W wyrazie porzeczka jest również 9 liter, ale tylko 7 głosek!
I — zmiękczenie czy głoska?
Na początek uwaga: zmiękczenia w języku polskim oznacza się kreseczką nad literą lub za pomocą znaku i. W transkrypcji fonetycznej (uproszczonej na potrzeby tego artykułu) miękkość głoski oznaczam kreską nad oznaczającą ją literą (np. ś, ć) lub apostrofem za nią (np. w`, p`). Jest to praktyka przyjęta w językoznawstwie, a przyczyny tego rozróżnienia omówię przy okazji innego artykułu.
Połączenia typu: wi, si, pi, mi mogą oznaczać jedną lub dwie głoski.
Litera i jest znakiem głoski tylko wtedy, gdy ją w danym słowie wyraźnie słyszymy i wymawiamy, np. w wyrazach:
ź-i-m-a (zima),
p`-i-w-ń-i-c-a (piwnica),
f`-i-l`-i-p`-i-n-y (Filipiny),
dź-i-k (dzik).
Jeżeli w jakimś wyrazie litera i nie jest słyszana ani wymawiana, nie jest ona znakiem głoski, lecz zmiękczenia spółgłoski, która występuje przed nią, np. w wyrazach:
k-w`-a-t (kwiat),
p`-ą-t-e-k (piątek),
ń-e-m`-e-c (Niemiec),
ź-e-m`-a (ziemia),
dź-e-ń (dzień).
Dla przykładu: w wyrazie ziemia nie słyszymy połączenia z + i, lecz po prostu ź. Podobnie w pozostałych przykładach.
W wyrazie dzień litera i oznacza zmiękczenie głoski oznaczanej dwuznakiem dz, dlatego pierwsza głoska w tym wyrazie jest oznaczana za pomocą trzech liter.
Jak łatwo i bezbłędnie rozpoznać, kiedy litera i oznacza głoskę, a kiedy tylko zmiękczenie? Pomocna tu będzie następująca zasada:
Jeżeli litera i występuje przed samogłoską, nie oznacza ona głoski, lecz jest tylko znakiem zmiękczenia poprzedzającej ją spółgłoski.
Jeżeli litera i występuje przed spółgłoską lub na początku albo na końcu wyrazu, oznacza samodzielną głoskę (ale jednocześnie zawsze jest znakiem zmiękczenia poprzedzającej ją spółgłoski).
Zasadę tę potwierdzają wyżej podane przykłady.
Problem wymowy spółgłosek miękkich i zmiękczonych omawiam w oddzielnym artykule.
Pisownia zmiękczeń
Wielu uczniów ma problemy z pisownią zmiękczeń, np. nie wiedzą, kiedy wybrać ś, a kiedy si. Zasada jest prosta i wynika z reguły podanej powyżej:
Jeśli spółgłoska miękka występuje przed samogłoską, jej miękkość oznaczamy za pomocą litery i.
Jeśli spółgłoska miękka występuje przed inną spółgłoską, jej miękkość oznaczamy kreseczką.
Można się o tym przekonać, jeszcze raz analizując przykłady przytoczone w poprzednim rozdziale.
W języku polskim nie ma ani jednego wyrazu, w którym głoska miękka symbolizowana literą ć, ń, ś, ź lub dwuznakiem dź poprzedzałaby samogłoskę.
Różne sposoby oznaczania tej samej głoski
Ta sama głoska w różnych wyrazach może być oznaczana na różne sposoby. Oto kilka typowych przykładów:
może (=jest w stanie, potrafi) — morze (np. Bałtyk)
Bug (nazwa rzeki) — Bóg (w Niebie)
chała (rodzaj bułki) — hałas
śnieg — siano
dź-w-i-g — dzi-e-ń
Ten ostatni przykład pokazuje, że wbrew temu, co myśli większość użytkowników języka, w polszczyźnie pojedyncza głoska może być oznaczona w piśmie za pomocą nie tylko dwóch, ale nawet trzech liter — chodzi oczywiście o zapis głoski dź jako dzi w ostatnim przykładzie (i zmiękcza tutaj głoskę oznaczoną dwuznakiem przed samogłoską). Żadnych innych dwuznaków w wyrazach polskich nie zmiękcza się w ten sposób.
Jestem nauczycielem języka polskiego w jednym z warszawskich liceów. Na tej stronie chcę dzielić się refleksjami dotyczącymi literatury, języka, edukacji, mediów. Nie zabraknie również tekstów mających na celu pomoc uczniom w zrozumieniu pewnych kwestii i zjawisk.
17 lis 2011 o 13:17
mam pytanie.. jak się ma zasada zmiękczeń do wurazów: siKorka, sitko, siny, siłacz, itd.
17 lis 2011 o 13:32
Tak, jak napisałem:
W tych wyrazach i pełni więc funkcję podwójną. Jest samodzielną głoską, a jednocześnie zmiękcza spółgłoskę poprzedzającą, np. wyraz sikorka wymawiamy: ś-i-k-o-r-k-a. Tak więc spółgłoska ś występuje tu przed samogłoską i. Chodzi Pani zapewne o to, dlaczego w związku z tym nie zapisuje się tego wyrazu jako *siikorka? Właśnie dlatego że i pełni tu podwójną funkcję, więc nie ma potrzeby stosowania dodatkowego wykładnika miękkości.
21 gru 2011 o 18:49
a Jakie czy do zmiekczeni likterą i Pasuje wyraz cień ?
21 gru 2011 o 23:09
W wyrazie cień miękkość głoski ć jest oznaczana w piśmie za pomocą litery i, zgodnie z zasadą dotyczącą pisowni zmiękczeń przed znakami samogłosek.
10 sty 2012 o 16:47
Witam serdecznie
To tak dla jasności, ile, w wyrazie sikorka, jest liter, a ile głosek?
Z góry dzięuję,
pozdrawiam,
e.
10 sty 2012 o 17:58
7 liter (s-i-k-o-r-k-a)
7 głosek (ś-i-k-o-r-k-a)
18 sty 2012 o 19:23
Bardzo proszę jeszcze o podanie liczby głosek w wyrazach: radio, melodia, magia i hiena.
18 sty 2012 o 20:04
radio – 4 głoski
melodia – 6
magia – 4
hiena – 4
Oczywiście przy założeniu synchronicznej (czyli modelowej) wymowy głosek zmiękczonych.
30 sty 2012 o 20:35
Witam, tak sie właśnie zastanawiam jak mam wytłumaczyc dziecku z pierwszej klasy jak to jest z tymi literami i głoskami w wyrazach ze zmiekczenaimi np. Zuzia, zielona?
31 sty 2012 o 15:15
Wydaje mi się, że w powyższym artykule wyjaśniłem wszystko, co potrzebne. Można jeszcze poszukać tutaj: http://lukaszrokicki.pl/2011/12/12/podzial-glosek-polskich/
Co do tłumaczenia, to wszystko zależy od tego, co dokładnie chce Pani wytłumaczyć: czy pisownię czy zasady podziału na głoski
Jeśli chodzi o pisownię, to proszę skorzystać z zasady:
Jeśli natomiast problem sprawia podział na głoski, to należy posłużyć się odwróceniem tej zasady:
Przy podziale na głoski najważniejsze jest to, czy i jest słyszalne (wtedy jest głoską) czy nie (wtedy jest tylko znakiem zmiękczenia).
16 maj 2012 o 23:47
Witam serdecznie
wyrazy niezapominajka i niedźwiedź ile mają głosek ?
czy dobrze to zrobiłam :
niezapominajka : ń-e-z-a-p-o-m-i-n-a-j-k-a
niedźwiedź : ń-e-dź-w’-e-dź
17 maj 2012 o 7:39
Tak, dobrze Pani podzieliła. Pozwolę sobie tylko na małe uściślenie. Otóż w wyrazie niezapominajka głoska m też powinna być zmiękczona (m’). Jednak na potrzeby szkolne zaproponowany podział w zupełności wystarczy.
17 maj 2012 o 15:03
Mam jeszcze jedno pytanie : Ile samogłosek i spółgłosek mają te wyrazy ?
17 maj 2012 o 15:20
Na czerwono zaznaczam samogłoski:
ń-e-z-a-p-o-m’-i-n-a-j-k-a — 6 samogłosek, 7 spółgłosek
ń-e-dź-w’-e-dź — 2 samogłoski, 4 spółgłoski
17 maj 2012 o 17:25
Dziękuje bardzo mi Pan pomógł.
3 cze 2012 o 16:38
Dzięki za pomoc
18 lip 2012 o 16:18
O, czyli z ostatniego Pana postu wynika, że najpierw musimy podzielić wyraz na głoski, a dopiero potem liczymy ile jest samogłosek, a ile spółgłosek. Dobrze rozumiem? To mnie bardzo zaciekawiło…
18 lip 2012 o 16:34
Wcale tak nie wynika (nie podałem przecież metody, tylko zobrazowałem wynik końcowy). A nawet gdyby, to ciekawi mnie powód Pani zaciekawienia, że tak się przewrotnie wyrażę. Podałem jedną z metod, najbardziej „obrazową” i najpewniejszą; taką, która najbardziej nadawała się do użycia w komunikacji pisanej. Można też oczywiście głoskować wyraz i liczyć na bieżąco, proszę tylko uważać, żeby się nie pomylić przy dłuższych słowach, gdyż jeśli ktoś chce policzyć jednocześnie samogłoski i spółgłoski, łatwo się może w takim wypadku popełnić błąd. Jest jeszcze jedna metoda: najpierw policzyć liczbę wszystkich głosek w wyrazie, a następnie wyklaskać wyraz (lub wyskandować) — liczba klaśnięć oznaczać będzie liczbę samogłosek (bo jest ona równa liczbie sylab, a sposobem, który podałem, właśnie ją się określa). Tyle że w sposobie z odejmowaniem istnieje ryzyko błędu rachunkowego (mówię oczywiście o uczniach, chociaż i dorośli liczą często w sposób niezwykle „kreatywny”), łatwiej więc szybko policzyć samogłoski i spółgłoski.
22 sie 2012 o 16:23
Witam:)Mam pytanie dotyczące wyrazu” świeci”. Czy dany podział jest prawidłowy?
świeci – ś w’ e ć i-5 glosek?
Jeśli tak czy prawidłowa wymowa tych głosek to: /ś f j e ć i/ ?
Jak będę wymawiała głoski przy wyrazie ń e dź w’e dź, bo slyszę /ń e dź w j e dź/…a tu już liczba glosek się zmienia. Bardzo proszę o pomoc.
22 sie 2012 o 16:28
Jak podzielić na sylaby wyraz „społeczności”? Czy tak jest dobrze spo-łecz- no- ści?
22 sie 2012 o 16:47
Witam ponownie:> Jak to jest, że wymawiając: radio, melodia itp. słyszę /j/…czy blędem jest podzielić te wyrazy na głoski- wymawiając w ten sposób: r-a-d-j-o, m-e-l-o-d-j-a? Jak podzielilby Pan wyraz „dzięcioł”? pozdrawiam serdecznie
22 sie 2012 o 18:23
1. Wyraz świeci ma 5 głosek. Uwzględniwszy zachodzące w nim zjawiska fonetyczne, należałoby go podzielić w ten sposób: ś-f’-e-ć-i.
2. Wyraz niedźwiedź: ń-e-dź-w’-e-ć.
I wyjaśnienie. W wyrazie świeci faktycznie następuje upodobnienie fonetyczne pod względem dźwięczności, wskutek którego następuje zmiana jakościowa: w’->f’. W wyrazie niedźwiedź następuje zwykle typowe dla polszczyzny ubezdźwięcznienie w wygłosie – zmiana jakościowa: dź->ć.
Jeśli chodzi o obecność j po w lub f, to raczej wśród głosek szczelinowych nie zauważamy tendencji do wymowy asynchronicznej wariantów zmiękczonych, chociaż oczywiście w wymowie poszczególnych osób różne zjawiska mogą występować.
22 sie 2012 o 18:23
Tak, dobrze jest.
22 sie 2012 o 18:31
1. Jak to jest? Po prostu tak się mówi. Jeśli chodzi o poprawność podziału, to wszystko zależy od tego, czy będziemy go dokonywać według zasad szkolnych, czy starając się oddać obserwowany sposób wymowy.
2. Tu sprawa jest prosta: dź-ę-ć-o-ł. Obie głoski miękkie są tu typowymi głoskami środkowojęzykowymi, których wymowa jest synchroniczna – i z definicji, i w praktyce.
22 sie 2012 o 22:26
Bardzo dziękuję za odpowiedź. Cieszę się , że trafiłam na stronę, a raczej na osobę z tak szeroką wiedzą. Jestem początkującą nauczycielką. Niedługo zaczynam drugi rok pracy(klasy I-III). Nie ukrywam, że najwięcej niewiadomych dotyczy języka polskiego:)…a nie zawsze znajdą się chętni do udzielenia odpowiedzi. Starsze koleżanki z pracy ukończyły kursy glottodydaktyki i uczą dzieci dzielić na głoski”starając się oddać obserwowany sposób wymowy” np. dź-e-ń-ć-o-ł, p-j-ó-r-o…boję się czy nie zrobię krzywdy ucząc w ten sam sposób, bo z tego co Pan pisze według szkolnych zasad liczba głosek będzie się różniła( na szczęście w klasach I-III nie zapisuje się ich , tylko liczy). Czy mogłabym liczyć na korepetycje drogą internetową?pozdrawiam serdecznie
22 sie 2012 o 23:19
No tak, ale w danej grupie dzieci, jeśli jest odpowiednio liczna, nie wszystkie będą wymawiały dany wyraz w jednakowy sposób. Podany przeze mnie sposób wymowy i podziału dź-ę-ć-o-ł jest raczej pewnym wzorcowym modelem. Niektóre będą hiperpoprawnie forsować tu nosówkę ę, chociaż raczej nie zrobią tego czysto. Inne posłużą się dyftongiem en, a jeszcze inne po odnosowionym e dodadzą u niezgłoskotwórcze… Co nieco wspomniałem o tym w artykule Podział głosek polskich. Jeśli chodzi o zmiękczenia to problem jest podobny, jeśli nie większy — vide: Wymowa spółgłosek miękkich i zmiękczonych.
Korepetycji z zasady nie udzielam, natomiast jeśli pojawią się jakieś pytania, być może odpowiem, jeśli czas pozwoli. Czasem miewam taki „kocioł”, że ani czasu, ani sił nie wystarcza…
23 sie 2012 o 0:04
Ma Pan całkowitą rację. Jeszcze raz bardzo dziękuję. Mam nadzieję, że wraz z początkiem roku nie zasypię Pana górą pytań:)życzę dużo sił
7 wrz 2012 o 17:15
witam bardzo proszę o pomoc – wyraz podręcznik ma 9 czy 8 głosek? według mnie 9 ale moja córka przyszła ze szkoły i powiedziała że powinno być 8 dlaczego skoro w końcówce wyrazu czyli -nik -i jest przed spółgłoską?
7 wrz 2012 o 17:43
p-o-d-r-ę-cz-ń-i-k. Jak widać, jest 9 głosek. Nawet skłonny jestem uznać, że 10, jeśli uwzględnimy fakt, że w wymowie wielu osób występuje asynchroniczna wymowa nosówki ę. Ale 8? Chyba tylko jeśli ktoś ma czkawkę i „połyka” to i…
7 wrz 2012 o 18:50
dziękuję bardzo
20 wrz 2012 o 18:27
a jak podzielic te wyrazy banan okulary slon motyl zebra dom slonce kwiatek pies wazon chmura
20 wrz 2012 o 19:21
dzięki przydało się będe tu zaglondała
21 wrz 2012 o 18:07
Przecież wyjaśniłem wszystko w artykule i komentarzach pod nim.
24 wrz 2012 o 11:53
Witam,
Bardzo proszę o podział na głoski wyrazu drzewo
Pozdrawiam
24 wrz 2012 o 18:26
Odpowiadam: d-ż-e-w-o.
Spotykana jest jednak uproszczona wymowa dż-e-w-o, tyle że ma ona charakter regionalny albo wynika ze zwykłej niestaranności.
25 wrz 2012 o 19:07
Proszę o pomoc w zadaniu:
Podaj przykład sytuacji, w której wymawiamy kolejne głoski danego słowa. Następnie odczytaj w taki sposób dwa dowolne wyrazy.Co udało ci się zaobserwowac?
26 wrz 2012 o 9:42
Witam, czy prawidłowo podzieliłam wyraz brzoskiwnia na głoski? b-rz-o-s-k-w-i-ni-a? z góry dziękuję za odpowiedź.
26 wrz 2012 o 16:50
W zasadzie tak, chociaż… Z tym że w wyrazie tym w zatraca swą wdzięczność pod wpływem bezdźwięcznego k i jest wymawiane jako f.
b-ż-o-s-k-f`-i-ń-a
27 wrz 2012 o 9:39
Witam
Dotyczy wyrazu: miejscowość. Proszę o podział na głoski i określenie cech głosek. Mam problem z miEJscowość.
Zygmunt
27 wrz 2012 o 19:46
m`-e-j-s-c-o-w-o-ś-ć
Na temat cech głosek pisałem tutaj: http://lukaszrokicki.pl/2011/12/12/podzial-glosek-polskich/
29 wrz 2012 o 12:20
Nie mam pytań, ale podziękowanie za rzeczowe i precyzyjne opisy. Gratuluję wartościowego wkładu w „mądrość” internetu! Warto by tak porządne opisy umieszczać w Wikipedii. Pozdrawiam!
30 wrz 2012 o 13:10
Witam Pana,
również chciałam wyrazić podziw i podziękowanie!
Czy mógłby Pan rozwiać moje wątpliwości w kwestii wyrazów „cukinia” i „pietruszka”? Ile w nich jest głosek, ile samogłosek?
30 wrz 2012 o 15:26
Dziękuję!
c-u-k’-i-ń-a — k jest tu zmiękczone, drugie i w zapisie jest tylko oznaczeniem miękkości
p’-e-t-r-u-sz-k-a — p jest zmiękczone, i jest tylko zmiękczeniem
Tak to wygląda modelowo. W praktyce wymowa spółgłosek zmiękczonych jest problematyczna. Proszę zajrzeć do innego artykułu, który poświęciłem temu zagadnieniu: http://lukaszrokicki.pl/2012/03/09/wymowa-spolglosek-miekkich-i-zmiekczonych/
Tak więc w wyrazie cukinia modelowo jest 6 głosek, w tym 3 samogłoski, a w wyrazie pietruszka 8 głosek, w tym 3 samogłoski.
1 paź 2012 o 19:47
Bardzo Panu dziękuję – i za cukinię, i za pietruszkę:-)
Serdecznie pozdrawiam!
2 paź 2012 o 20:57
Dzień dobry.! nie wiem czy jak pisze Podkreśl wyrazy, w których „i” nie jest znakiem samogłoski.
TO CHODZI O TĄ PRZED CZY PO .? PROSZĘ O POMOC JUTRO MAM Z TEGO SPRAWDZIAN .! z GÓRY DZIĘKUJE.!
2 paź 2012 o 20:58
Witam, a wyraz zdjęcie? Bardzo prosze o pomoc, czy to będzie 6 glosek czy 7?
2 paź 2012 o 22:47
> Lidia
z-d-j-ę-ć-e — 6 głosek (po „szkolnemu”)
W praktyce spotykamy się też z wymową asynchroniczną: z-d-j-e-ń-ć-e
> Wiktoria
Przepraszam, ale mimo najszczerszych chęci nie jestem w stanie zrozumieć drugiej części pytania.
Jeśli chodzi o rozróżnianie, kiedy i jest znakiem głoski, a kiedy nie, przypominam zasadę, którą zapisałem w powyższym artykule:
7 paź 2012 o 14:19
ja bym chciała jakiś zadania bo przygotowywuję się do sprawdzianu a nie jakieś głupoty piszą w tym necie
7 paź 2012 o 16:18
Proszę o pomoc w zadaniu:
Podaj przykład sytuacji, w której wymawiamy kolejne głoski danego słowa. Następnie odczytaj w taki sposób dwa dowolne wyrazy.Co udało ci się zaobserwowac?
7 paź 2012 o 16:41
Szczerze mówiąc, nie rozumiem treści zadania… Albo jest źle sformułowane, albo wyrwane z szerszego kontekstu.
7 paź 2012 o 17:05
to jest ćwiczenie z 4 klasy podstawowej i ja też go nierozumiem , ale za szczere chęci dziękuję
7 paź 2012 o 17:24
Liczę, że może znajdzie się ktoś, kto rozumie zadanie lub kontekst, w jakim zostało sformułowane. W tej postaci jest zbyt wieloznaczne i niekonkretne. Niestety, w wielu podręcznikach spotyka się przeróżne „kwiatki” związane z formułowaniem pytań i zadań. Dotyczy to również przygotowywanych przez nauczycieli sprawdzianów – zabawne przykłady można znaleźć w Internecie. Tego się nie da uniknąć.
9 paź 2012 o 19:55
Jaka jest funkcja litry i w wyrazach: głoski, pani, siedzieli, pisali, piłka, boisko. Jak rozpisać te wyrazy na głoski.
13 paź 2012 o 9:41
Naprawdę, wystarczyło wykorzystać informacje zawarte w artykule, by samej sobie odpowiedzieć na to pytanie.
g-ł-o-s-k’-i (i jako głoska, przy okazji zmiękcza poprzedzającą je spółgłoskę)
p-a-ń-i (i jako głoska, przy okazji zmiękcza poprzedzającą je spółgłoskę)
ś-e-dź-e-l’-i (dwa pierwsze i są tylko zmiękczeniami, trzecie jest głoską, a przy okazji zmiękcza poprzedzającą je spółgłoskę)
p’-i-s-a-l’-i (oba i są głoskami, a przy okazji zmiękczają poprzedzające je spółgłoski)
p’-i-ł-k-a (i jako głoska, przy okazji zmiękcza poprzedzającą je spółgłoskę)
b-o-i-s-k-o (i jako głoska, niczego nie zmiękcza, bo nie zmiękcza się samogłosek)
22 paź 2012 o 21:10
Witam serdecznie, syn w zeszycie napisane ma, że wyraz „pies” ma 4 głoski… jak to się ma do zasady opisanej wyżej,że „i” przed samogłosą nie stanowi odrębnej głoski? prosze o wytłumaczenie….
22 paź 2012 o 22:56
Odsyłam do artykułu http://lukaszrokicki.pl/2012/03/09/wymowa-spolglosek-miekkich-i-zmiekczonych/
Z tym że nauczyciel mylnie założył w tym wypadku, iż wymowa spółgłoski zmiękczonej musi być asynchroniczna. Ona się zdarza, ale modelową wymową, szczególnie w gramatyce szkolnej, jest wymowa synchroniczna. Wyraz pies ma 3 głoski (chociaż niektórzy wymawiają 4, chociaż tę dodatkową trudno nawet uznać za całą głoskę).
23 paź 2012 o 21:06
Ile głosek ma wyraz: kronikarz?
dziękuję za odpowiedż
23 paź 2012 o 22:46
k-r-o-ń-i-k-a-sz (wygłosowe ż ulega ubezdźwięcznieniu.
30 paź 2012 o 19:29
Jaka jest funkcja litery i w sylabie?
30 paź 2012 o 22:11
Proszę Pani, różna może być. Szczerze mówiąc, nie wiem, o co chodzi, ponieważ pytanie jest źle zadane. Najpewniej chodzi o to, że i będące znakiem głoski pełni funkcję zgłoskotwórczą, czyli jest ośrodkiem sylaby, natomiast jeśli i jest tylko znakiem zmiękczenia, to żadnej roli w sylabie nie odgrywa…
3 lis 2012 o 22:26
Zawsze byłam pełna podziwu dla polonistów. Może dlatego, że sama bardzo kocham ten przedmiot. Język polski opiera się w głównej mierze na logice. Sercem jednak pozostanę na zawsze przy literaturze. Skrycie wierzę, że można i o tym z Panem porozmawiać.
Dziękuję i pozdrawiam,
Weronika
5 lis 2012 o 18:00
NIE ROZUMIEM
7 lis 2012 o 18:20
Bardzo proszę napisać ile głosek jest w wyrazach:
jeż
kura
lis
statek
ogórek
ołówek
7 lis 2012 o 19:22
@ oski
Łatwo powiedzieć, że się nie rozumie, trudniej określić czego. A tylko wtedy, kiedy potrafimy określić, czego nie rozumiemy, robimy pierwszy krok do zrozumienia tego…
@ Edyta
jeż – 3 głoski; kura – 4 głoski; lis – 3 głoski (l’-i-s), statek – 6 głosek; ogórek – 6 głosek; ołówek – 6 głosek.
7 lis 2012 o 19:31
Bardzo panu dziękuję.
Wyrazy, które podałam wyżej mój syn miał na sprawdzianie kl. 1. Niestety ale nie wiedział … Czeka nas dłuuga nauka…
27 lis 2012 o 18:57
Dzień dobry. Ile głosek ma wyraz dziękuję?
27 lis 2012 o 19:09
dź-ę-k-u-j-ę
6 głosek
28 lis 2012 o 17:09
Od razu widać, że humanista. Dowodzić różnicy między literą i głoską to dla mnie tak jakby dowodzić, że koń i kasztanek to zupełnie co innego. Jaki koń jest każdy widzi i poco to gmatwać. Nie wystarczy napisać, że każdej literze przypisana jest jedna głoska ale każda głoska opisana jest co najmniej jedną literą? Dalej, widać z tych komentarzy to że kiedyś 8 lat (dziś nie wiem ile) edukacji przymusowej poszło na marne. Taki sam problem dotyczy różnicy między liczbą a cyfrą, większość spałą na lekcji.
28 lis 2012 o 17:23
Niczego nie dowodzę, bo nie ma takiej potrzeby, tylko wyjaśniam. A że wyjaśnienie takie jest potrzebne, świadczy popularność tego artykułu. Okazuje się, że ta podstawowa i oczywista rzecz sprawia problemy bardzo wielu osobom. Niestety, gdybym poprzestał na stwierdzeniu, które Pan proponuje, zapewne nikomu by nie trafiło ono do wyobraźni.
5 gru 2012 o 22:19
Witam,córka miała na sprawdzianie następujące zdanie,które miała zapisać fonetycznie.Zwierzęta są strażnikiem lasu.Zapisała to następująco:z-w’-j-e-rz-ę-t-a s-ą s-t-r-a-ż-n’-k’-j-e-m l-a-s-u.Nauczyciel poprawił :s-t-r-a-ż-n’-i-k’-e-m,oraz w wyrazie zwierzęta zakreślił w’.Zakreślił również m’ w wyrazie u-m’-j-e-j-ę-t-n-o-ś-ć-i(czy ten zapis jest nieprawidłowy)?Poprzedni nauczyciel uczył córkę właśnie takiego zapisu.Gdzie leży błąd.Dziękuję
6 gru 2012 o 15:40
Osobiście zapisałbym:
z-w’-e-ż-ę-t-a s-ą s-t-r-a-ż-ń-i-k’-e-m l-a-s-u.
Nie widzę powodu, by wymowę głosek zmiękczonych w’, k’, m’ zapisywać asynchronicznie, czyli z dodaną głoską ?, aczkolwiek taka wymowa też występuję, więc można ją uznać. Jeśli już decydujemy się na zapis wymowy asynchronicznej, to należy uwzględnić, że nie jest ona wymawiana jako pełnoprawna spółgłoska, lecz przejmuje funkcję zmiękczenia, toteż zapisałbym ją w indeksie górnym, czyli wj, kj, mj. Wtedy, faktycznie, oznaczenie zmiękczenia w postaci apostrofu powinno być pominięte.
Zwróciłem uwagę na jeszcze jedną rzecz: zapis n’i (w wyrazie strażnikiem. Nie ma głoski n’. Jest tylko środkowojęzykowa ń, dlatego poprawny jest tu zapis ńi.
7 gru 2012 o 21:43
Proszę o pomoc w zadaniu. Wymień przykłady wyrazów z „i” w nagłosie, śródgłosie, wygłosie z zapisem fonetycznym. Jak wygląda zapis fonetyczny?
8 gru 2012 o 22:47
Tego się nie da tak szybko wytłumaczyć. Polecam zajrzeć do jakiegoś podręcznika akademickiego. Zapis fonetyczny jest dosyć skomplikowany, a stosowane w nim oznaczenia częstokroć różnią się od znanych nam znaków alfabetu. Aby go stosować, należy znać nie tylko występujące w nim oznaczenia, lecz również mieć dużą wiedzę na temat zachodzących zjawisk fonetycznych i artykulacyjnych.
9 gru 2012 o 8:59
Znam alfabet fonetyczny, tylko chciałabym znać przykładowe wyrazy gdzie „i” jest w nagłosie, wygłosie i między dwoma spółgłoskami.
9 gru 2012 o 9:41
Z pytania Jak wygląda zapis fonetyczny? można było wnioskować, iż nie jest on Pani znany, ale skoro jest, to jeden problem mamy z głowy.
Jeśli dokładnie zacytowała Pani treść zadania, to jest ono nieprecyzyjnie sformułowane. Chodzi o podanie wyrazów z głoską i czy literą i? Od tego zależy tak naprawdę odpowiedź. Z kontekstu wnoszę, że chodzi o głoskę i i w tym duchu udzielam poniższej odpowiedzi.
Nagłos to początek wyrazu, czyli trzeba szukać wyrazów, które zaczynają się od i.Na tej stronie: http://so.pwn.pl/lista.php?begin=i (i następnych) jest ich mnóstwo, np. iperyt, indygo, indolencja. W tych wyrazach i jest samodzielną głoską, nie oddziałuje na sąsiednie głoski.
Wygłos to koniec wyrazu, więc szukamy wyrazów kończących się na i (można skorzystać z indeksu a tergo do SJP). Będą to np. bazyl’i (takie imię; nie używam wielkiej litery, gdyż w zapisie fonetycznym nie stosuje się jej), gęśi, ptak’i, gr’izl’i, mormońi (l.mn. od nazwy członka ruchu religijnego) i wielu innych. W tych wyrazach głoska i zmiękcza spółgłoskę ją poprzedzającą.
Między dwiema spółgłoskami i występuje np. w wyrazach b’ibosz, kom’inek, pośiłek, Mońika, głow’ica. Tu też i zawsze zmiękcza spółgłoskę poprzedzającą.
9 gru 2012 o 11:34
Właśnie o to mi chodziło:) Dziękuję bardzo
11 gru 2012 o 20:46
Mam jeszcze jedno pytanie do upewnienia się ile jest głosek w wyrazie dziarski, igliwie i hiena??
11 gru 2012 o 21:53
dź-a-r-s-k’-i — 6 głosek
i-g-l’-i-w’-e — 6 głosek
h’-e-n-a — 4 głoski
Oczywiście przy założeniu synchronicznej wymowy głosek zmiękczonych. W praktyce w wyrazie hiena zmiękczenie mogłoby przybrać postać jotacji — hj-e-n-a.
18 gru 2012 o 13:48
A wyraz lody ile ma głosek? 4? czy 3?
18 gru 2012 o 16:23
l-o-d-y
4 głoski
3 sty 2013 o 17:01
Witam,bardzo proszę napisać,czy w wyrazach: maj, czerwiec,lipiec i listopad występują spółgłoski miękkie. Pogubiłam się już z tymi spółgłoskami miękkimi:). Z góry dziękuję.
8 sty 2013 o 17:11
Odsyłam do artykułu .
W podanych wyrazach są to kolejno: j, wʼ, lʼ, pʼ, lʼ.
9 sty 2013 o 18:25
Czy wyraz cień ma 3 głoski?
9 sty 2013 o 19:03
Tak: ć-e-ń
9 sty 2013 o 19:17
Dziękuję za odpowiedż
15 sty 2013 o 19:24
miałam problem z odróżnieniem. Dzięki Pana pracy i mojemu uważnemu przestudiowaniu strony, już wiem;-)Dziękuję
16 sty 2013 o 11:07
Witam, mam pytanie czym różnią się upodobnienia od odpodobnień?
16 sty 2013 o 17:18
Szczerze mówiąc, nie słyszałem nigdy o odpodobnieniach w fonetyce. Powiem nawet, że takie zjawisko byłoby wbrew logice rządzącej procesami fonetycznymi. Chociaż zdarzają się zaskakujące zjawiska, np. spotykana wcale nie tak rzadko wymowa *letki zamiast lekki.
20 sty 2013 o 15:19
Mam pytanie, czy wyraz maszyna ma 6 głosek. Z góty dziękuję za odpowiedź.
20 sty 2013 o 18:24
Tak: m-a-sz-y-n-a
25 sty 2013 o 20:14
Mam pyatnie z 2 klasy SP:poniedziałek ,dziecko-ile maja głosek ile liter?
25 sty 2013 o 21:32
poniedziałek – p-o-ń-e-dź-a-ł-e-k – 9 głosek
dziecko – dź-e-c-k-o – 5 głosek
27 sty 2013 o 10:05
Proszę mi wyjaśnić skąd różnica w ilości alfabetu polskiego. Pisze pan, że składa się on z 32 znaków (liter, a poniżej są napisane 33 znaki (litery)
27 sty 2013 o 13:36
Wynika to pewnej niekonsekwencji, ponieważ w wykazie, wbrew początkowej intencji, umieściłem literę x, której nie brałem pod uwagę we wcześniejszych wyliczeniach. Dziś dopisałem do wykazu q oraz v. Podobnie jak x mają one niejasny status w polskim alfabecie. Niektórzy więc uwzględniają je w tego typu zestawieniach, inni nie. Fakt, że nie są to znaki typowe dla polszczyzny, lecz obecne w pewnych zapożyczonych i utrwalonych wyrazach i wyrażeniach. Tak więc w zależności od tego znaków tych będzie 32 lub 35.
Dziękuję za wnikliwą lekturę i zwrócenie uwagi na tę niekonsekwencję. Ta część artykułu została właśnie uzupełniona.
1 lut 2013 o 15:50
W artykule podaje Pan przykład podziału na głoski wyrazu Niemiec: ńi-e-m’-e-c. Nie rozumiem dlaczego po ń znalazło się i. Z tego co zrozumiałam z artykułu oraz przykładów podawanych w odpowiedzi na zapytania użytkowników zapis powinien wyglądać tak: ń-e-m’-e-c.
1 lut 2013 o 16:04
Oczywista literówka. Poprawione.
9 lut 2013 o 11:36
Witam serdecznie! Mam pytanie odnośnie zapisy wyrazów wg systemu Rocłąwskiego:
podglądać – p-o-d-g-l-o-n-d-a-ć
podsiąknięty – p-o-t-ś-ą-k-ń-e-n-t-y
Kiedy piszemy głoskę /t/ a kiedy /d/?
Czy jest to zależne od spółgłosek występujących po tych literach? Z góry dziękuje za odpowiedż!
9 lut 2013 o 21:44
Tak. W wyrazie podsiąknięty dźwięczne d traci dźwięczność pod wpływem bezdźwięcznego ś. Więcej o tego typu zjawiskach piszę w artykule Udźwięcznienia i ubezdźwięcznienia głosek
20 lut 2013 o 15:03
Witam! mam pytanie w związku głoskowania wyrazu dzięcioł, pączek i więzienie. Czy to wygląda w następujące sposób:
dzięcioł: dź-ę-ć-o-ł
pączek: p-o-n-cz-e-k
więzienie- w-ę-ź-e-ń-e
24 lut 2013 o 0:33
Prawie dobrze.
Wyraz pączek można zapisać w ten sposób przy założeniu asynchronicznej wymowy nosówki.
W wyrazie więzienie należy zaznaczyć miękkość pierwszej głoski (w) apostrofem we frakcji górnej.
8 mar 2013 o 17:54
jakie spółgłoski występują w słowach: medal samolot lampka
9 mar 2013 o 11:52
Polecam zapoznać się z początkiem artykułu Podział głosek polskich — tam znajdzie Pan wszelkie niezbędne informacje.
18 mar 2013 o 9:15
Dzień dobry, mam pytanie ile głosek ma wyraz ssaki. Dziękuję
18 mar 2013 o 19:05
Pięć.
Spotyka się jednak wymowę, w której s jest artykułowane pojedynczo ale ze wzdłużeniem. Wtedy byłyby to 4 głoski.
24 kwi 2013 o 17:00
jestem świeżo po zajęciach z glottodydaktyki, w związku z tym mam problemy z dzieleniem na głoski nawet najprostszych wyrazów. proszę o podział na głoski wyrazu dzięcioł, dzieciątko, trąba
6 maj 2013 o 19:48
ile głosek jest w słowie ciocia
10 maj 2013 o 16:37
Bardzo proszę o wyjaśnienie jak liczy się głoski. Czy w wyrazie siateczka „si” jest traktowane jako głoska, a w wyrazie siteczko „si” nie jest głoską? Czy wpływ na to ma litera (społgłoska, samogłoska) nastepująca po „si”.
Np.si A teczka, si T eczko
Lub czy w wyrazie śmietana „mi” jest głoską?
Inne przykłady problematycznych wyrazów to:
- wycieczka
- sikorka
- kasztanowiec
- ciemność
- szaliczek
- siedem
- odrzutowiec
- wyciszyć
- ciasteczko
Proszę o szybkie wyjaśnienie (moje dziecko ma we wtorek test!!!).
Z góry dziękuję,
Ilona Z.
11 maj 2013 o 23:00
Z całym szacunkiem, ale wyjaśniałem to w treści artykułu.