O mieszkańcach państw inaczej

Ciekawostki, Język, Leksyka/semantyka, Ortografia   

Czy nazwy mieszkańców państw, przedstawicieli narodowości, grup etnicznych, mieszkańców regionów geograficznych itp. takie jak Szwajcar, Francuz, Polka, Tatar można rozpoczynać małą literą? I tak, i nie. Nie, ponieważ nazwy tego typu piszemy wielką literą, nawet jeśli mają charakter obraźliwy. Zdarzają się jednak rzeczowniki pospolite o brzmieniu identycznym jak nazwy mieszkańców lub mieszkanek państw, regionów czy przedstawicieli grup etnicznych, które wiele osób z pełnym przekonaniem rozpoczyna wielką literą. Tymczasem jest to błąd wynikający z utrwalonego błędnego sposobu myślenia. Przyznam się, że nie myślałem, że tego typu nazw jest tak wiele…

W dalszej części artykułu umieszczam mały słowniczek tego typu wyrazów pisanych małą literą. Wielu z nich przeciętny użytkownik języka nie zna. Niektóre z nich nie są nawet notowane w słownikach! Domyślam się, że sam nie wszystkie uwzględniłem (szczególnie te mniej znane lub używane w specjalistycznych odmianach języka), więc jeśli ktoś zna inne nazwy tego typu, proszę o dopisywanie ich w komentarzach, żebym mógł uzupełnić nimi niniejszy artykuł. Zachęcam do włączenia się w ten sposób do tworzenia tego jedynego w swoim rodzaju minisłowniczka.

abisynka (1) (Abisynka — mieszkanka Abisynii, czyli obecnej Etiopii) — rodzaj studni (czasami błędnie nazywa się tak pompę ręczną)

abisynka (2) — rodzaj ciastka

afgańczyk — rasa psa (chart afgański)

afganka — trójkątna chusta wiązana na głowie

algierka — rodzaj płaszcza

amerykanka — rozkładany fotel (po rozłożeniu można na nim spać)

wolna amerykanka (1) — walka, w której wszystkie chwyty są dozwolone (nazwa dyscypliny sportu)

wolna amerykanka (2) — nieprzestrzeganie żadnych norm

angielka (1) — klacz konia rasy angielskiej (anglika)

angielka (2) — rodzaj pieczywa (długa, cienka bułka pszenna)

angielka (3) — dawniej: szklaneczka do wódki

anglik (1) — język angielski (w gwarze uczniowskiej)

anglik (2) — rasa konia (l. mn.: angliki)

arab — rasa konia (l. mn.: araby)

arabka — klacz rasy arabskiej

araby (l. mn. od Arab to Arabowie) — rodzaj sandałów

bawarka — osłodzona herbata z mlekiem, często podawana kobietom w celu wzmożenia laktacji

belg — rasa konia

belgijka (1) — rodzaj inspektu (o dwuspadowych oknach zwróconych na wschód i na zachód)

belgijka (2) — taniec belgijski

bengalczyk (Bengalczyk — mieszkaniec Bengalu) — rasa kota (r.ż.: bengalka)

brazylijka (1) — akcja lub wypowiedź przypominająca te znane z brazylijskich seriali

brazylijka (2) — w siatkówce: silna, płaska zagrywka bita z wyskoku

chińczyk — rodzaj gry planszowej

cypryjka — rasa pszczoły

czeszki — rodzaj tenisówek damskich z gumką

filipinka (1) — dawniej: granat ręczny

filipinka (2) — plotka

fin — rodzaj jachtu (jednoosobowy, jednomasztowy jacht mieczowy)

finka — nóż harcerski (krótki, nieskładany, o delikatnie zakrzywionym końcu ostrza)

francuz (1) — klucz francuski (do nakrętek i śrub)

francuz (2) — gatunek robaka (zwany częściej prusakiem)

francuz (3) — warkocz francuski (dobierany)

francuz (4) — język francuski (w gwarze uczniowskiej)

grek — grekokatolik

greczynka — rodzaj sukni

gruzinka — kobieta świadcząca wiadomego rodzaju usługi (po II wojnie światowej na gruzach Warszawy)

hindus — wyznawca hinduizmu

hiszpanka — rodzaj grypy

holender (1) — figura łyżwiarska (łuk zataczany na jednej nodze)

holender (2) — rodzaj wiatraka (z nieruchomym podmurowanym korpusem i obracaną głowicą ze skrzydłami)

holender (3) — maszyna do rozdrabniania materiałów włóknistych

holender (4) — łagodne przekleństwo

holender (5) — rodzaj złączki hydraulicznej

holenderka (1) — dachówka ceramiczna o przekroju w kształcie litery S

holenderka (2) — rasa krowy

holenderka (3) — rodzaj łyżwy (o półokrągłym zakończeniu czuba)

jamajka — gatunek rumu

japonka — ręczny wózek dwukołowy z przechylaną skrzynią

japonki — rodzaj klapek (o dwóch paskach z elementem trzymającym przechodzącym między palcami)

jordanka — kobieca gra zespołowa (podobna do piłki ręcznej)

kanadyjka (1) — rodzaj krótkiej kurtki

kanadyjka (2) — lekka, krótka, bezsterowa łodka jedno- lub dwuosobowa z jednym wiosłem dla każdej osoby

kozak (1) — gatunek grzyba jadalnego

kozak (2) — rodzaj zimowego buta z wysoką cholewą

kozak (3) — ktoś lubiący popisywać się odwagą

kozak (4) — ukraiński taniec ludowy z przysiadami, podskokami i wyrzucaniem nóg

kozak (5) — żołnierz lekkiej jazdy złożonej z Kozaków

lezginka (Lezgini — jeden z ludów zamieszkujących na Kaukazie) — ludowy taniec kaukaski (także muzyka do niego)

maltańczyk (1) — członek zakonu maltańskiego (joannita)

maltańczyk (2) — rasa psa

meksykanka — ozdobna, kolorowa opaska noszona na przegubie dłoni

mongoł — pogardliwie o człowieku z zespołem Downa lub głupim

niemiec (1) — człowiek zmęczony, senny, także zamroczony alkoholem (Dziś już tego nie zrobię, bo jestem już niemiec)

niemiec (2) — język niemiecki (w gwarze uczniowskiej)

ormianka — szabla typu kaukasko-tatarskiego, używana w XVII—XVIII w.

rumunka (1) — dawniej: strzał zewnętrzną częścią stopy z nadaniem piłce sinej rotacji

rumunka (2) — specjalistyczne obuwie robotnicze z długą sznurowaną cholewą (sprowadzane kiedyś do Polski z Rumunii)

pers (Pers — dawniej mieszkaniec Persji, czyli obecnego Iranu) — rasa kota

polak — język polski (w gwarze uczniowskiej)

polka — ludowy taniec… czeski

prusak (Prusak — mieszkaniec Prus, będących niegdyś państwem) — gatunek robaka (zwany rzadziej francuzem)

szkotka — rodzaj krzyżówki

szwajcar — portier

szwajcarka — rodzaj przyczepy samochodowej

szwed — czarny granit

szwedka (1) — kula inwalidzka z podparciem pod łokieć

szwedka (2) — ortalionowa wiatrówka ze ściągaczami w pasie i rękawach

tatar — potrawa z surowej siekanej wołowiny

tatarka — gatunek gryki

węgierka — gatunek śliwki

węgrzyn (słowem Węgrzyn czasami nazywano Węgra) — dawniej: słodkie wino węgierskie

włoszka — gatunek pszczoły

mokra włoszka — rodzaj trwałej ondulacji

żyd — człowiek skąpy, chciwy

12 komentarzy do “O mieszkańcach państw inaczej”

  1. Janusz1228 stwierdza:

    chińczyk – gra planszowa
    tatar – siekana wołowina

  2. Łukasz Rokicki stwierdza:

    chińczyk już był na liście
    tatara nie uwzględniłem, ponieważ Tatarzy to lud, który nie ma swojego państwa, z tych samych przyczyn nie pisałem o bengalach

  3. Łukasz Rokicki stwierdza:

    A w zasadzie, nic nie stoi na przeszkodzie rozszerzeniu słowniczka na przedstawicieli narodowości i grup etnicznych… Dopisałem kilka nowych haseł.

  4. Janusz1228 stwierdza:

    holender – jako popularna nazwa hydraulicznej dwuzłączki

  5. Janusz1228 stwierdza:

    szwed – czarny granit (na ogół jako materiał na nagrobki)

  6. Christobal stwierdza:

    Zaprotestować muszę, bowiem Węgierka, jako nazwa własna gatunku, winna być pisana dużą literą.

    Wyrazić swój sprzeciw chciałbym także w kwestii państwowości jako warunku, by pisano dużą literą. Wystarczające jest, moim zdaniem, istnienie grupy etnicznej o jednolitym charakterze. Zatem Tatar, Rom, Ślązak… przez szacunek po prostu.

  7. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Muszę zaprotestować przeciwko protestowi.

    Zaprotestować muszę, bowiem Węgierka, jako nazwa własna gatunku, winna być pisana dużą literą.

    Ja również muszę zaprotestować, gdyż mylnie rozumie pan pojęcie nazwa własna. Nazwa gatunku nie jest nazwą własną. Proszę sprawdzić w słowniku ortograficznym: http://so.pwn.pl/lista.php?co=w%EAgierka

    Wyrazić swój sprzeciw chciałbym także w kwestii państwowości jako warunku, by pisano dużą literą.

    Przepraszam, ale gdzież ja stawiam taki warunek?

    Wystarczające jest, moim zdaniem, istnienie grupy etnicznej o jednolitym charakterze. Zatem Tatar, Rom, Ślązak… przez szacunek po prostu.

    Proszę jeszcze raz przeczytać początek artykułu. Najwyraźniej Pan czegoś nie zrozumiał. Tam wszystko wyjaśniam. Nazwy, o których Pan pisze, rozpoczynamy wielką literą, jeśli odnoszą się do ludzi, bo tak stanowi norma ortograficzna.

    Januszu, serdeczne dzięki, podane wyrazy uwzględniłem w „słowniczku”, sam też znalazłem jeszcze kilka nowych.

  8. Christobal stwierdza:

    Z Węgierką/węgierką jest jak z Fiatem/fiatem.
    Węgierka jako gatunek dużą literą, węgierka jako określenie potoczne śliwki, małą.

    W komentarzu jest info o nieuwzględnieniu ze względu na brak państwa.

  9. Łukasz Rokicki stwierdza:

    1. Analogia jest zupełnie nietrafiona, gdyż Fiat to nazwa firmy, a fiat – pojazdu (SO PWN zwraca uwagę na to rozróżnienie). Naprawdę nie wiem, skąd pomysł pisania tego wyrazu wielką literą. Nie ma on żadnego uzasadnienia. Naprawdę.
    2. Tak, to prawda, ale… już w następnym komentarzu rozszerzyłem zakres nazw dopuszczonych do „słowniczka”. Tylko naprawdę nie wiem, o co Panu chodzi. Co byłoby niewłaściwego w pozostaniu przy pierwotnej wersji? Proszę zwrócić uwagę, że w artykule zajmuję się wyrazami pisanymi małą literą, więc Pana zarzut (chociaż naprawdę nie wiem, co tu można zarzucać…) zupełnie rozmija się z ideą słowniczka.

  10. Joanna stwierdza:

    Zauważyłam, że na liście brakuje angielki, czyli długiej, cienkiej bułki pszennej (inaczej mówi się na to pieczywo bułka wrocławska lub paryska). Jest to co prawda określenie regionalne – używa się go w Łódzkiem – myślę jednak, że nie jest to przeszkodą, i proponuję dodać to hasło do słowniczka.

    Pozdrawiam

    Joanna

  11. Łukasz Rokicki stwierdza:

    Dziękuję. Uwzględniłem to słowo (dodatkowo ma jeszcze dwa znaczenia).

  12. Wojtek stwierdza:

    belgijka – taniec

Zostaw komentarz

Silnik: Wordpress - Theme autorstwa N.Design Studio. Spolszczenie: Adam Klimowski. Modyfikacja: Łukasz Rokicki.
RSS wpisów RSS komentarzy


Karmar - Zakład stolarski | Meble na wymiar
kuchnie, szafy, komody - Radom, Skaryszew, Kozienice