Pisownia nazw jezior, mórz, cieśnin, oceanów, gór, przełęczy i innych obiektów geograficznych

Baza wiedzy, Język, Ortografia, Wskazówki poprawnościowe   

Nierzadko spotykam się z pytaniami dotyczącymi stosowania lub niestosowania wielkiej litery w pisowni wyrazów takich jak morze, góra, jezioro, cieśnina itp. przy okazji podawania nazw obiektów geograficznych. Fakt, że te wyrazy niekiedy rozpoczynane są wielką literą, niekiedy małą wprowadza u niektórych dezorientację. Niepotrzebnie. Jak w większości wypadków zasada jest prosta, a problem sprowadza się do jej zrozumienia i zastosowania w praktyce.

Kiedy wielka litera?

Wyrazy takie jak morze, półwysep, góra, ocean, jezioro, przełęcz itp. rozpoczynamy wielką literą, jeśli wchodzą one w skład nazwy własnej jako całości, np.

Cieśnina Beringa, Cieśnina Gibraltarska, Cieśnina La Perouse’a, Cieśnina Magellana, Cieśnina Singapurska;
Góra Kościuszki, Góra Strzeleckiego, Góra Czerskiego, Barania Góra, Babia Góra, Łysa Góra;
Góry Stołowe, Góry Świętokrzyskie, Góry Tokajsko-Slańskie, Góry Czerskiego, Wielkie Góry Wododziałowe, Góry Borszczowoczne;
Jezioro Wiktorii, Jezioro Małgorzaty, Jezioro Nidzkie, Jezioro Powidzkie, Jezioro Alberta, Jezioro Rudolfa;
Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Morze Barentsa, Morze Śródziemne, Morze Karaibskie, Morze Arktyczne, Morze Rossa, Morze Łaptiewów;
Ocean Indyjski, Ocean Spokojny, Ocean Atlantycki;
Półwysep Helski, Półwysep Skandynawski, Półwysep Iberyjski, Półwysep Arabski, Półwysep Kolski, Półwysep Murawiowa-Amurskiego;
Przełęcz Diatłowa, Przełęcz Mamisońska, Przełęcz Jałowiecka Południowa, Przełęcz pod Orłem, Przełęcz Dukielska;
Przylądek Dobrej Nadziei, Przylądek Igielny, Przylądek Północny;
Rzeka Żółta, Rzeka Czarna, Rzeka Czerwona;
Zatoka Meksykańska, Zatoka Gwinejska, Zatoka Hudsona, Zatoka Perska, Zatoka Świętego Wawrzyńca.

Co warto zauważyć, bardzo często przedmiotowe słowa wiążą się w nazwach geograficznych z przymiotnikami, rzeczownikami w dopełniaczu lub wyrażeniami przyimkowymi.

Kiedy mała litera?

Wyrazy takie jak morze, półwysep, góra, ocean, jezioro, przełęcz itp. rozpoczynamy mała literą, jeśli są on tylko określeniami gatunkowymi, niewchodzącymi w skład nazwy własnej, w związku z tymi można je pominąć, np.

cieśnina Bosfor, cieśnina Dardanele, cieśnina Ormuz;
góra Śnieżka, góra Kilimandżaro, góra Gerlach, góra Łysica;
góry Tatry, góry Ałtaj, góry Karkonosze, góry Himalaje, góry Andy, góry Kordyliery, góry Ardeny;
jezioro Śniardwy, jezioro Mamry, Jezioro Bajkał, jezioro Turkana, jezioro Balaton;
morze Bałtyk, morze Adriatyk;
ocean Pacyfik, ocean Atlantyk;
półwysep Synaj, półwysep Ptasia Głowa, półwysep Kamczatka, półwysep Alaska;
przełęcz Akbajtał, przełęcz Anzob, przełęcz Zawrat, przełęcz Krzyżne, przełęcz Czarna Ławka;
przylądek Horn, przylądek Lions Rump, przylądek Cape Leeuwin, przylądek Canaveral;
rzeka Kongo, rzeka Wisła, rzeka Wołga, rzeka Moskwa, rzeka Niger, rzeka Warta
zatoka Trondheimsfjorden, zatoka Hanöbukten, zatoka Wielka Syrta zatoka Ungawa.

Zauważmy, że każda z wyżej podanych nazw istnieje bez słowa np. morze, cieśnina, półwysep itd. Wyrazy te nadają tym połączeniem charakter pleonazmów, gdyż wiadomo, że Bałtyk to morze, a Pacyfik ocean, zwykle jednak używa ich się, aby mniej obeznanym z geografią osobom wskazać, jakiego typu obiekt geograficzny wskazuje dana nazwa (nie każdy musi wiedzieć, że Zawrat to przełęcz a Dardanele to cieśnina), czasami też zdarza się, że istnieje potrzeba rozróżnienia obiektów noszących tę samą nazwę — Kongo i Niger mogą oznaczać rzekę lub państwo, a Wisła i Moskwa są nazwami i miast, i rzek.

Pozostałe wątpliwości — jak wyjaśniać?

Oczywiście, w wypadku egzotycznych nazw wątpliwości zawsze będą, ale wystarczy wtedy zajrzeć do encyklopedii lub jakiegoś wiarygodnego wykazu — jeśli określenie typu obiektu będzie podane jako część jego nazwy, zapisujemy ten wyraz wielką literą, jeśli zaś dany wyraz nie zostanie użyty lub pojawi się w nawiasie lub w definicji — wówczas zapisujemy go małą literą.

Podsumowanie

W zależności od tego, czy jeden z omawianych wyrazów wchodzi w skład nazwy własnej czy stanowi tylko określenie typu obiektu, do którego nazwa się odnosi, pisownia tego samego obiektu może być zróżnicowana, np.

Wielka litera (oba wyrazy wchodzą w skład nazwy własnej jako jej integralne składniki) Mała litera (pierwszy wyraz tylko precyzuje typ obiektu)
Morze Bałtyckie morze Bałtyk
Morze Adriatyckie morze Adriatyk
Ocean Atlantycki ocean Atlantyk
Przylądek Kennedy’ego przylądek Canaveral

Zostaw komentarz

Silnik: Wordpress - Theme autorstwa N.Design Studio. Spolszczenie: Adam Klimowski. Modyfikacja: Łukasz Rokicki.
RSS wpisów RSS komentarzy


Karmar - Zakład stolarski | Meble na wymiar
kuchnie, szafy, komody - Radom, Skaryszew, Kozienice