Opasują czy opasają; opasujący czy opasający?

Baza wiedzy, Język, Leksyka/semantyka, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe   

Nierzadko zdarza mi się odpowiadać na prywatne pytania czytelników. Czasami też inspirują mnie one do kolejnych wpisów.

Tym razem wyjaśnię pewną wątpliwość, która może sama w sobie nie jest aż tak istotna, ale sposób jej rozstrzygnięcia pokazuje, jak należy rozwiązywać analogiczne problemy — podobnie jak artykuł Przekonywujący, przekonywający czy przekonujący?.

Jeden z czytelników zgłosił następującą wątpliwość:

Mamy kolejny dylemat, dotyczy on innego pytania, które brzmi:
1. Co symbolizują 3 węzły na sznurze opasającym franciszkański habit?
Kolega proponował, by „było” opasującym, ja zmieniłem u na a, gdyż uważam, że tak jest poprawnie. Kolega jednak tak mi odpisał:
Nie jestem pewien, która forma jest poprawna: pas coś „opasuje”, a nie „opasaje” więc w tym kontekście wydaje się poprawna forma „opasujący”, jednak z drugiej strony pasem można coś „opasać”, a nie „opasuć”, więc to by sugerowało formę „opasający”.
Proszę powiedzieć czy według pana wiedzy ktoś z nas ma rację, czy są jeszcze inne możliwości i okoliczności, które trzeba rozważyć, by rozsądzić tę wątpliwość.

Jak wyjaśniłem w artykule Imiesłowy w polszczyźnie (współczesnej i dawnej), imiesłowy tego typu, czyli imiesłowy przymiotnikowe teraźniejsze czynne, są tworzone tylko od czasowników niedokonanych przez dodanie końcówki -ący, -ąca, -ące do tematu fleksyjnego 3. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego czasownika. W praktyce wystarczy do formy 3. osoby liczby mnogiej czasownika dodać odpowiednią końcówkę: -cy, -ca lub -ce.

Forma 3. os. lp. czasownika opasywać to opasuja, tak więc po dodaniu odpowiedniej końcówki, w sposób opisany powyżej, otrzymamy formę opasujący.

Forma opasający musiałaby pochodzić od czasownika przyjmującego w 3. os. lp. formę opasają. Jest to forma czasownika opasać, ale w znaczeniu tuczyć, a przecież nie o to chodzi.

Z czasownikiem opasywać wiąże się czasownik opasać o podobnym znaczeniu. Różnica między nimi jest taka, że pierwszy z nich jest czasownikiem niedokonanym, a drugi dokonanym, czyli mamy do czynienia z różnicą taką jak między czasownikami kończyć i skończyć. Czasownika opasywać można użyć w zdaniu: Robotnicy od rana opasywali palety z towarem, a opasać w zdaniu: W tym czasie opasali tylko 115 palet. Trzeba jednak zauważyć podstawową rzecz: w tym znaczeniu opasać jest czasownikiem dokonanym, a takie nie tworzą imiesłowów przymiotnikowych teraźniejszych czynnych, więc nie należy brać go pod uwagę w tych rozważaniach.

Podsumowując

Czasownik
(w nawiasie znaczenie)
Forma 3. os. l.mn. cz. ter. Imiesłów przymiotnikowy teraźniejszy współczesny
opasywać (obwiązywać pasem) opasują opasujący
opasać (tuczyć) opasają opasający
opasać (obwiązać pasem lub utuczyć) czasownik dokonany, nie tworzy form czasu teraźniejszego ani imiesłowów przymiotnikowych teraźniejszych czynnych

2 komentarze do “Opasują czy opasają; opasujący czy opasający?”

  1. PodobnyProblę stwierdza:

    Czy wielokrotne uruchomienie (np. komputera) to uruchAmianie czy uruchOmianie?

  2. Łukasz Rokicki stwierdza:

    @ PodobnyProblę
    Odpowiadam w oddzielnym artykule: Uruchamianie czy uruchomianie? Zapraszam do lektury.

Zostaw komentarz

Silnik: Wordpress - Theme autorstwa N.Design Studio. Spolszczenie: Adam Klimowski. Modyfikacja: Łukasz Rokicki.
RSS wpisów RSS komentarzy


Karmar - Zakład stolarski | Meble na wymiar
kuchnie, szafy, komody - Radom, Skaryszew, Kozienice