Kebab czy kebap?

Baza wiedzy, Język, Ortografia, Wskazówki poprawnościowe, Zapożyczenia i wpływy obce   

No właśnie. Nigdy się nad tym nie zastanawiałem (zapewne dlatego, że nie miałem styczności z rzeczoną potrawą) — do momentu, gdy zwrócono moją uwagę na szyld (a właściwie dwa szyldy o tej samej treści) pokazany na załączonej fotografii. W pierwszej chwili zareagowałem śmiechem i uwieczniłem to dziwowisko, później jednak postanowiłem sprawdzić, czy rzeczywiście jest to kompromitujący błąd. To, co ustaliłem, rzuca nieco inne światło na zasygnalizowany problem i zadziwiło mnie nieco. Sprawa nie jest bowiem tak oczywista, jak mogłoby się to zrazu wydawać, a w grę wchodzą różnorodne argumenty z dziedziny „historii kuchni”, historii języka (tym razem nie tyle polskiego co obcego) i nie tylko.

Jeśli przyjmiemy, że kebab to danie przede wszystkim tureckie, a nie musimy tego przyjmować, gdyż ma proweniencję perską, a różne odmiany tej potrawy znane są również m.in. w tradycyjnej kuchni ormiańskiej czy indyjskiej, to okaże się, że w języku tureckim nosi ono nazwę… kebap! To mocny argument dla zwolenników tej rzadziej stosowanej wersji. Jak jednak wspomniałem, Turcy nie mają monopolu na kebab, a samo pochodzenie tej potrawy wiąże się z Persją. A w języku perskim był to kebab i w takiej postaci wyraz ten przeszedł do języka tureckiego (gdy jeszcze używał arabskiego alfabetu). Kebap pojawił się dopiero we współczesnym języku tureckim. Tak czy owak Turek na swojej jadłodajni lub w menu prawdopodobnie napisze kebap, a Arab lub np. Ormianin — kebab. I to jest właściwą przyczyną ortograficznych wątpliwości dotyczących zapisu tego wyrazu.

Sytuację dodatkowo komplikuje pewna właściwość języka tureckiego, w którym podobnie jak w polszczyźnie zachodzą pewne oboczności. I tak w mianowniku mamy kebap. Głoska p zostaje zachowana, jeżeli końcówka fleksyjna rozpoczyna się spółgłoską, np. kebaplar, przechodzi jednak w b, jeżeli występuje po niej samogłoska, np. kebabi, przy czym formy z b są w zdecydowanej mniejszości.

Czy w związku z tym można powiedzieć, że Polacy niepotrzebnie zmienili p na b, jak uważają niektórzy (grupa mało liczna, ale za to agresywna wobec „nieoświeconych”), piętnujący przy okazji formę kebab jako spolszczoną. Po pierwsze, spolszczenie nie jest żadną wadą, tylko zjawiskiem wpisanym w mechanizm języka. Jeśli ktoś ma awersję do polszczyzny lub jakiś kompleks, niech się nie bierze za ustalanie norm… Poza tym nie ma tu żadnego spolszczenia, gdyż zmiana p na b wcale nie jest czymś dla spolszczeń typowym. Mam rozumieć, że skoro w innych krajach Europy w zdecydowanej większości przyjęła się pisownia z b, to też nastąpiło spolszczenie? Pisownia z p przyjęła się raptem w kilku słowiańskich krajach na Bałkanach, o czym zdecydowały niewątpliwie wpływy tureckie. Gdybyśmy mieli już coś dostosowywać do polszczyzny, to zmienilibyśmy atypowe dla naszego języka połączenie ke (występujące tylko w wyrazach zapożyczonych) na typowe dla naszego języka kie i mówilibyśmy kiebab albo kiebap, a tak nie jest. Po drugie, jak już niejednokrotnie wspomniałem, kebab nie jest daniem tylko tureckim, a w innych językach, w których potrawa ta jest tradycyjnie znana, przeważa forma z b. Po trzecie, nie jest nigdzie powiedziane, że słowo kebab zapożyczyliśmy właśnie z języka tureckiego — od kogo, w jaki sposób, kiedy i czy bezpośrednio ten wyraz przejęliśmy, nie wiemy i pewnie wiedzieć nie będziemy.

W Polsce zdecydowanie przeważa wersja kebab i jej się trzymajmy. Słowniki wersji kebap albo nie uwzględniają, albo dopuszczają ją w mianowniku, co nie ma większego sensu. Argument, podnoszony przez niektórych, że mówi się kebap, nie kebab, też pomińmy, gdyż zachodzi tu typowe dla polszczyzny ubezdźwięcznienie w wygłosie (zob. Udźwięcznienia i ubezdźwięcznienia głosek), które występuje np. w wyrazach chleb i schab, a nie wpływa przecież na ich pisownię…

A tak przy okazji zapytam: dobry jest ten kebab? Warto próbować?

6 komentarzy do “Kebab czy kebap?”

  1. pimki stwierdza:

    Bardzo ciekawy post. W sumie od jakiegoś czasu nurtowało mnie pytanie, która wersja jest poprawna, ponieważ można spotkać i jedną i drugą (np. nad morzem królują nazwy „kebap”, a na śląsku czy w małopolsce „kebab”), a teraz już wiem! Dzięki za rzeczowe wyjaśnienie 😀

  2. damainosx3 stwierdza:

    KEBAP JEST PRZEPYSZNY

  3. Jacek stwierdza:

    W Świebodzinie znalazłem budkę KEBAP. Pozdrawiam, Jacek.
    https://www.google.pl/maps/@52.2351629,15.5415583,3a,51.5y,148.2h,82.87t/data=!3m6!1e1!3m4!1suP38-09MNqHFsYSXYPhDBA!2e0!7i13312!8i6656

  4. Łukasz Rokicki stwierdza:

    @ Jacek
    Ja z kolei na jednym lokalu widziałem dwa szyldy – każdy z inną pisownią 😀

  5. Ravlow stwierdza:

    „Tak czy owak Turek na swojej jadłodajni lub w menu napisze kebap, a Arab lub np. Ormianin — kebab.”

    Powiedz mi więc, dlaczego w tureckich restauracjach i lokalnych knajpach w Turcji wszędzie widnieje nazwa KEBAB?
    Może należałoby najpierw odwiedzć Turcję?

  6. Łukasz Rokicki stwierdza:

    @ Ravlow
    Podobnie jak w Polsce. To wtórny wpływ języków zachodnich na praktykę transkrypcyjną. Zdanie przeredaguję, żeby nie miało tak „absolutnego” charakteru.

Zostaw komentarz

Silnik: Wordpress - Theme autorstwa N.Design Studio. Spolszczenie: Adam Klimowski. Modyfikacja: Łukasz Rokicki.
RSS wpisów RSS komentarzy


Karmar - Zakład stolarski | Meble na wymiar
kuchnie, szafy, komody - Radom, Skaryszew, Kozienice