Opasują czy opasają; opasujący czy opasający?

Baza wiedzy, Język, Leksyka/semantyka, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe 2 komentarze »

Nierzadko zdarza mi się odpowiadać na prywatne pytania czytelników. Czasami też inspirują mnie one do kolejnych wpisów.

Tym razem wyjaśnię pewną wątpliwość, która może sama w sobie nie jest aż tak istotna, ale sposób jej rozstrzygnięcia pokazuje, jak należy rozwiązywać analogiczne problemy — podobnie jak artykuł Przekonywujący, przekonywający czy przekonujący?.

Jeden z czytelników zgłosił następującą wątpliwość:

Mamy kolejny dylemat, dotyczy on innego pytania, które brzmi:
1. Co symbolizują 3 węzły na sznurze opasającym franciszkański habit?
Kolega proponował, by „było” opasującym, ja zmieniłem u na a, gdyż uważam, że tak jest poprawnie. Kolega jednak tak mi odpisał:
Nie jestem pewien, która forma jest poprawna: pas coś „opasuje”, a nie „opasaje” więc w tym kontekście wydaje się poprawna forma „opasujący”, jednak z drugiej strony pasem można coś „opasać”, a nie „opasuć”, więc to by sugerowało formę „opasający”.
Proszę powiedzieć czy według pana wiedzy ktoś z nas ma rację, czy są jeszcze inne możliwości i okoliczności, które trzeba rozważyć, by rozsądzić tę wątpliwość.

Przeczytaj cały artykuł »

Jaka końcówka: -om czy ?

Baza wiedzy, Język, Odmiana, Ortografia, Wskazówki poprawnościowe 3 komentarze »

Mimo że sprawa wydaje się oczywista, czasami spotykam się z takim właśnie pytaniem, nie tylko ze strony uczniów. Dostałem też od czytelników kilka próśb o podanie uniwersalnej reguły stosowania tych końcówek. Wątpliwość dotyczy przede wszystkim odmiany rzeczowników rodzaju żeńskiego i wynika zazwyczaj z nieopanowania bardzo prostej i łatwej do zapamiętania reguły oraz z niechęci do gramatycznej refleksji nad wypowiedzią, a przecież bez niej, jeśli nie ma się wyćwiczonych nawyków i intuicji językowej, trudno pisać i mówić poprawnie.

Przeczytaj cały artykuł »

czy ? — o odmianie zaimka ta

Baza wiedzy, Język, Odmiana, Składnia, Wskazówki poprawnościowe 22 komentarze »

Z pytaniem, która z podanych form zaimka wskazującego ta jest poprawna, spotykam się dosyć często. Odpowiedź jest taka, że wszystko zależy od kontekstu składniowego i przeznaczenia wypowiedzi. Wyjaśnienie nie jest długie, więc tym bardziej zachęcam do lektury.

Przeczytaj cały artykuł »

W cudzysłowiu czy w cudzysłowie?

Baza wiedzy, Język, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe 8 komentarzy »

To jedno z najczęściej zadawanych mi pytań przez uczniów, nauczycieli innych przedmiotów, a także inne osoby. Nic w sumie dziwnego, gdyż cudzysłów jako znak stosowany jest w piśmie dosyć często, a jego nazwa pojawia się też we frazeologizmie oznaczającym, że nie należy czegoś traktować dosłownie.

Jaka jest więc poprawna forma: w cudzysłowie czy w cudzysłowiu i dlaczego? O tym w dalszej części artykułu.

Przeczytaj cały artykuł »

Bracia Karamazow, bracia Grimm czy bracia Karamazowowie, bracia Grimmowie?

Baza wiedzy, Język, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe Komentarze (0) »

Refleksja na ten temat naszła mnie po napisaniu artykułu Raskolnikowi czy Raskolnikowowi? O odmianie nazwisk zakończonych na -ow. Po opublikowaniu go zdałem sobie sprawę, że forma tytułu jednej z najsławniejszych powieści Dostojewskiego nie budzi w nas sprzeciwu ze względu na jej rozpowszechnienie, lecz jeśli się nad nią poważnie zastanowić, łatwo zauważyć, iż jest ona niezgodna z ogólną zasadą odmiany nazwisk zakończonych na -ow. Czy w związku z tym jest ona poprawna? Oczywiście, w rozważaniach na ten temat nie ograniczę się jedynie do tego konkretnego nazwiska.

Przeczytaj cały artykuł »

Raskolnikowi czy Raskolnikowowi? O odmianie nazwisk zakończonych na -ow

Baza wiedzy, Język, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe 12 komentarzy »

Odmiana nazwisk zakończonych na -ow często stanowi przedmiot wątpliwości uczniów, co łatwo zauważyć przy omawianiu powieści Zbrodnia i kara. Problem stanowi szczególnie tworzenie formy celownika: Raskolnikowi czy Raskolnikowowi, Swidrygajłowi czy Swidrygajłowowi, Marmieładowi czy Marmieładowowi? W dalszej części artykułu rozwiążę ten problem.

Warto przy okazji nadmienić, że na portalach pseudoedukacyjnych, tak uwielbianych przez pozbawionych zdolności ich krytycznej oceny uczniów, aż roi się od źle odmienionych form tych (i innych) nazwisk, że o innych kompromitujących błędach już litościwie nie wspomnę, żeby od tematu nie odbiegać…

Przeczytaj cały artykuł »

Dwoma czy dwiema?

Język, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe 4 komentarze »

Do napisania tego artykułu natchnęła mnie ta oto informacja z portalu… mniejsza o nazwę:

Legia Warszawa wygrała 3-2 (1-2) z Piastem Gliwice i pozostaje niepokonana w tym sezonie w Ekstraklasie. Choć goście prowadzili już dwoma bramkami, to „Wojskowi” zdołali odrobić straty.

Ten news to tylko jedna z wielu podobnych piłkarskich opowieści. Co więcej, jest to opowieść, która choć piękna i mobilizująca, skłoniła mnie do podzielenia się pewną refleksją…

Przeczytaj cały artykuł »

Marketingowy bełkot: najbardziej optymalne

Język, Moda językowa, Odmiana, Wskazówki poprawnościowe 7 komentarzy »

Spece od marketingu, którzy nie ustają w dostarczaniu mi pomysłów na nowe artykuły, wiedzą, że dobrych produktów na rynku jest wiele, ale koniunktura dla nich nie jest dobra, a wręcz przeciwnie. Klienci coraz częściej poszukują przecież czegoś lepszego, a jak mówi porzekadło, lepsze jest wrogiem dobrego. Jednak żeby wygrać z konkurencją, lepsze nie wystarczy, trzeba zaoferować klientowi coś najlepszego, przy czym nie chodzi o to, że coś ma być obiektywnie najlepsze, lecz o to, by narzucić odbiorcy mniemanie, że niczego lepszego już nie znajdzie. Stąd mnogość, fałszywych najczęściej, zapewnień, że stosowana przez producenta „technologia” (niebędąca w istocie technologią, co wyjaśniam w artykule Modne słowo: technologia) zapewni optymalne warunki do prania tkanin, przechowywania żywności lub optymalną jakość obrazu. A stąd marketingowa logika bardzo łatwo prowadzi do absurdu.

Przeczytaj cały artykuł »

O liryce i lirykach, czyli fleksyjne rozterki

Język, Leksyka/semantyka, Odmiana, Terminy literackie, Wskazówki poprawnościowe Komentarze (1) »

Są w języku takie słowa, których odmiana wydaje się oczywista, ale do czasu… Komplikacje w tym zakresie uświadamiamy sobie, gdy wyraz ma kilka znaczeń, z czego najbardziej rozpowszechnione jest jedno, a pozostałe pojawiają się o wiele rzadziej. W takim przypadku nasuwa się dylemat związany z odmianą, która uzależniona jest wówczas od rodzaju gramatycznego i znaczenia wyrazu. Stąd biorą się na przykład wątpliwości, czy Adam Mickiewicz jest autorem liryk lozańskich, czy liryków lozańskich (stosowanie wielkiej litery nie ma tu uzasadnienia, gdyż jest to ogólne określenie tych wierszy, a nie tytuł zbioru).

Problem w tym akurat przypadku wynika z istnienia dwóch wyrazów: liryka i liryk, które łącznie mają aż trzy znaczenia i tyleż wzorców odmiany.

Przeczytaj cały artykuł »

SMS? sms? esemes? — jak zapisywać i odmieniać

Język, Odmiana, Ortografia, Wskazówki poprawnościowe Komentarze (0) »

Wyraz SMS od dawna jest jednym z najczęściej używanych w polszczyźnie rzeczowników, co wcale nie znaczy, że nie bywa źródłem wątpliwości poprawnościowych, szczególnie wtedy, gdy chodzi o zapisanie odmienionej formy lub wyrazu pochodnego (co widać na załączonym obrazku, przypadkowo napotkanym w Internecie). Postaram się je po kolei wyjaśnić w dalszej części artykułu, a na koniec naturalnie wyjaśnię, na czym polega błąd obecny na ilustracji.

Przeczytaj cały artykuł »

Silnik: Wordpress - Theme autorstwa N.Design Studio. Spolszczenie: Adam Klimowski. Modyfikacja: Łukasz Rokicki.
RSS wpisów RSS komentarzy